نکاتی در باره *مو*

سلامتی مو و حفظ زیبایی آن

اکثر نقاط بدن انسان از موهای کرک مانندی  پوشیده است که در طول زندگی ، به طور منظم رشد می کنند و حتی تا چند روز پس از مرگ نیز به رشد خود ادامه می دهند بنابراین انسان از دوران جنینی تا پایان عمر با موهای بدن خود همزیستی دارد . 

مردم به منظور حفظ زیبایی وسلامتی موی سر خود، وقت و پول بیشتری نسبت به سایر اعضای بدن صرف می کنند ، ولی با وجود این به ندرت فردی رابا موهای زیبا و سالم می بینیم. مشخصه ی موهای سالم، انعطاف پذیری و درخشندگی آن هاست. درواقع این مشخصات ، نتیجه ی، منظم کار کردن دستگاه های مختلف بدن است.بنابراین باید به منظور نگهداری و حفظ موها، مراقبت های ویژه ای را اعمال کرد.

آشنایی با ساختمان مو و پوست سر

افراد در ارتباط با یکدیگر به اطلاعاتی دست می یابند، که به مجموع این اطلاعات << شناخت>> گویند و هرگاه راجع به فرد یا چیزی شناخت کافی داشته باشیم ، در زمان برخورد با یک مشکل در آن مورد خاص ، بهتر عمل خواهیم کرد. به همان نسبت ، درمورد ساختمان و طرز کار مو هرچه بیشتر آگاهی داشته باشیم ، بهتر می توانیم در حفظ و بهداشت آن بکوشیم . اصولا" موی انسان به عنوان شاخص عملکرد درونی بدن است. هنگامی که دربدن اتفاقی رخ دهد، در ساختمان مو تغییراتی ایجاد می شود .

نکاتی در باره پوست سر

در فرهنگ پزشکی SCLAP به معنی پوست سر می باشد، وشامل پوست و بافت زیر پوست ، عضله پیشانی ، و غشاء جمجمه ای است.

پوشش استخوان  

این پوشش ، غشایی فیبر مانند است که استخوان سر را می پوشاند و لایه ای کمکی برای رگها وتاندونها محسوب می شود، که به عنوان لایه ای محافظ ، از آسیب وارده بر استخوان جلوگیری کرده و درصورت آسیب دیدگی استخوان ، به ترمیم آن کمک می کند. 

پوست سر از دو بخش تشکیل شده است : 

1. لایه درونی یا آندودرم ( پوست واقعی 

2.لایه بیرونی یا اپیدرم ( پوست کاذب ) ، که موی سر لایه بیرونی پوست را تشکیل می دهد.

ساخت لایهء بیرونی

لایه بیرونی پوست از یک لایه از سلولهای افقی تشکیل شده است . لایه نزدیک سطح پوست لایهء شاخی پوست نام دارد. سلولهای این ناحیه پهن و فلس مانند است . ساخت لایه میانی _ لایه میانی به سلولهای سوزنی شکل  و زبر معروف است .

لایهء درونی یا لایهء اصلی

این لایه از سولهایی استوانه ای تشکیل شده است که دائما" در حال تکثیرند، وبه سلولهای بالایی فشار وارد می کنند تا سلولهای سطحی بریزند.  در سطح پایین تر لایهء اپیدرم ، فرورفتگیهایی وجود دارد که کاملا" با برآمدگیهای سطح فوقانی لایهء درونی پوست متناسب است. این فرو رفتگیها وبرآمدگیها ، جای مناسبی برای اعصاب و رگهای خونی به شمار می آید، که مانع از صدمه رسیدن به پوست سر می شود.


ساخت لایهء درونی

لایه درونی پوست برای سلامتی ورشد مو مفید است . این لایه از بافتی فیبر مانند تشکیل شده است  که شامل اعصاب ، رگهای خونی و منافذ غدد چربی می باشد. 

ساختمان مو

مو دارای ساختمان سلولی پیچیده ای است واز دوبخش تشکیل شده است که عبارتند از : 1_ ریشه  2_ ساقه

به قسمتی از مو که در داخل پوست قرار دارد ریشه و قسمت خارج از پوست را ساقه می گویند. 

ساقه پس از خارج شدن از پوست تحت تاثیر نور و عوامل دیگر به یک ماده شاخی بنام کراتین تبدیل می شود.

یک موی سالم ماهانه حدود یک سانتی متر ونیم رشد می کند. رشد مو در فصل تابستان بعلت نور خورشید سریعتر و درفصل زمستان به علت سرما وکاهش تابش نور خورشید کندتر می شود.

میزان رشد مو در افراد مختلف متفاوت است. علی رغم اعتقاد عامهء مردم که معتقدند کوتاه کردن و تراشیدن موی سر باعث پرپشت شدن مو یا تسریع در رشد آن می شود، انجام این عمل ( کوتاه کردن مو) صرفا" قسمتهایی از نوک مو را که شکاف برداشته و اصطلاحا" مرده است ( موخوره) از بین برده و موها را پرپشت و سالم نشان می دهد.

دوران حیات مو

دوران حیات مو به طور نسبی از سه ماه تا هفت سال است ، واگر بنابه دلایلی مو بریزد در صورتی که مادر مو ( پیاز مو) آسیب ندیده باشد، بعد از سه ماه یا هفت سال ( باتوجه به علت ریزش ) موی دیگری به جای آن می روید.

شکل طبیعی مو

به طور کلی می توان موها را به سه دسته تقسیم کرد:

1- موهای صاف  2- موهای مواج  3- موهای مجعد

اگر موهایتان صاف باشد، فولیکول آن گرد دیده می شود  واگر موجدار باشد فولیکول آن بیضی واگر مجعد باشد ، فولیکول آن صاف است.

ساختمان مو از پنج بخش تشکیل شده است:

1- پوشش خارجی ( کوتیکول)

2- سفیده مو( کورتکس)

3- رنگدانه ( پیگمنتها)

4- لوله تغذیه( مدولا) 

5- ریشه مو( روت)

پوشش خارجی مو از یک پوست فلس مانند تشکیل شده و درصد اندکی از وزن مو را به خود اختصاص داده است ، و کار آن محافظت از مو درمقابل عوامل خارجی است.این پوشش درحالت عادی مانند فلسهای ماهی روی هم خوابیده است، اما درصورت تماس با مواد شیمیایی ، این فلسها باز شده واین مواد وارد ساختمان مو می شوند و بدین ترتیب می توان مو را رنگ ، فر یا بی رنگ ( دکلره ) کرد. 

آب داخل مو را <<کورتکس>> می نامند ومیزان انعطاف پذیری مو به کورتکس آن بستگی دارد. پیگمنتهای رنگی ولوله مغزی درون کورتکس قرار گرفته ، و درصورت کاهش مایع کورتکس، موها اصطلاحا" موخوره افتاده و شکننده می شوند. 

درکورتکس سه نوع پیگمنت ( رنگدانه ) وجود دارد ، و رنگ همه موها _ از مشکی تا بور _ از این سه نوع رنگدانه تشکیل شده است ، که عبارتند از:

قرمز ، زرد ، آبی

رنگ موی افراد به نسبت این سه رنگدانه متفاوت است، به طوری که در موهای تیره رنگدانه آبی ، و در موهای خرمایی رنگدانه قرمز ، و در موهای بور رنگدانه زرد بیشتر وجود دارد 

پیگمنتها ( رنگدانه ها) تا 35 سال فعال اند وبعد از آن شروع به سفی شدن می کنند. بنابراین ، اگر موی شخصی پیش از 35 سالگی سفید شود، ممکن است عواملی چون وراثت ، رژیم غذایی نامناسب ، کمبود ملانین، فشارهای عصبی در بروز سفیدی زودرس آن موثر باشد. خاکستری شدن رنگ مو به علت از بین رفتن رنگ مو می باشد، و زمانی که بخش میانی تولید رنگدانه رامتوقف کرده واز حبابهای بی رنگ هوا پر شود، مو به این رنگ ( که اصطلاحا" فلفل نمکی می گویند) ظاهر می شود.

غذاهای حاوی ویتامین "" ب "" و تقویت کننده های "" ب کمپلکس"" برای مو بسیار مفیدند، درحالی که کمبود ید می تواند صدمه زیادی به مو برساند.

لولهء تغذیه مو ( مدولا) به استخوان باریکی شبیه است ودارای منافذی است که مو از آن تغذیه می کند. 

ریشه مو ( روت ) از سلولهای زنده وفعالی تشکیل شده است که درحال تکثیرند وباعث رشد مو می شوند وموی جدید به صورت ساقه از پوست سر خارج می شود. ریشه مو شامل حفره ، پیاز و پاپیلا می باشد: 

حفره : محظه لوله مانندی است که ریشه رااحاطه می کند.

پیاز مو : بخشی از مو می باشد که درداخل حفره قرار دارد.

پاپیلا: در داخل  پیاز مو برجستگی کوچکی وجود دارد که آن راپاپیلا گویند .

پاپیلا در برگیرنده رشته های عصبی و خونی است وبه همین دلیل، اگر یک تار مو کشیده شود ، احساس درد می کنیم . هنگامی که تارمویی از سر جدا می شود ، درانتهای آن برآمدگی سفید رنگی مشاهده می شود وبه فاصله کمی جا موی کنده شده پر می شود، زیرا پاپیلا که تولید کننده موی جدید است ، درجای خود باقی است.

چربی مو( سی بام )

ترکیبات چربی عبارت است از : 

1- آب 

2- اسیدهای چرب اشباع نشده 

در اطراف ریشه مو غدد چربی ای وجود دارد که به صورت لایه نازکی روی ساقه مو را می پوشاند وسبب درخشندگی مو و محافظت از آن می شود. اگر مویی بیش از حد خشک باشد، نتیجه کم کاری غدد چربی واگر مویی چرب باشد ، نتیجه فعالیت بیش از حد غدد چربی است. مو از عناصری چون کربن ، ئیدروژن ، ازت ، اکسیژن ، گوگرد، آلومینیوم ، سدیم وپتاسیم تشکیل شده است، و به واسطه این عناصر، درمقابل مواد شیمیایی عکس العمل نشان می دهد.

عوامل مهم رشد مو عبارتند از :

1- تغذیه مناسب

2- فعالیت منظم غدد چربی

3- رعایت بهداشت 

عوامل مهم طبیعی ریزش مو:

1- سن وسال ، که یکی از عوامل مهم ریزش مو به شمار می آید. 

2- ارث، درخانواده هایی که پدر دچار طاسی باشد، معمولا" فرزندان پسر آن خانواده دچار این مشکل می شوند( البته این مسله بندرت در خانمها هم اتفاق می افتد)

3- مسائل هورمونی مانند هورمون تستوسترون

عوامل مهم غیر طبیعی ریزش مو:

1-شوکهای  ناگهانی  :  رشته های عصبی داخل مو تحت تاثیر این شوکها ضربه هایی به ریشه مو می زنند، که ریشه مو قدرت نگهداری مورا از دست می دهد، ومو شروع به ریختن می کند. و همچنین واکنش به بعضی از داروها باعث ریز ش مو می شود.

2- عوامل عفونی در هرنقطه : این عوامل در بدن موجب آلودگی خون شده و باعث ناراحتیهای متعدد در اعضای مختلف ، بویژه ریشه مو می شود، که این خود عامل دیگری برای ریزش مو به شمار می آید. 

3- کم خونی: اگر کم خونی به هر دلیل ادامه داشته باشد، ریشه مو نمی تواند مواد غذایی کافی دریافت کند، در نتیجه مو می ریزد.

4_ غم و اندوه : فشارهای شدید روحی در وضعیت مو بسیار موثرند ومی توانند درمدت زمان کوتاه باعث سفید شدن وریزش مو گردند.

5_ مطالعه زیاد بدن تغذیه کافی : مطالعه زیاد باعث می شود که خون بطور مرتب متوج سلولهای مغزی باشد ودراثر کمبود مواد مغذی ، موها کم کم شروع به ریختن می کنند، 0 موی سر از طریق مویرگهای خونی تغذیه می شود.) 

6_ کمبود آهن یکی دیگر از عوامل ریزش مو محسوب می شود: بامصرف غذاهای حاوی آهن در دراز مدت می توانید ریزش مو را متوقف نمایید. 

7_ امراض مو: چربی زیاد پوست سر باعث ریزش مو می شود . چربی بیش از حد مو ممکن است در اثر شستشوی زیاد، یا مشکلات عصبی و یا ترشح زیاد سی بام حاصل شود. خشکی بیش از حد مو نیز یکی دیگر از این امراض است که در اثر کمبود ویتامینهای مورد نیاز مو، یا استفاده زیاد از مواد شیمیایی حاصل می شود. 

8- موخوره: به معنی دو یاچند شاخه شدن نوک مو می باشد. بی رنگ کردن ، رنگ کردن ، فر زدن و صاف کردن مو نیز هریک می تواند به طریقی به مو آسیب برساند، که در این میان بی رنگ کردن وصاف کردن ضرر بیشتری برای مو دارد. توجه داشته باشید اگر رنگ موی شما تیره است، از بی رنگ کردن بیش از حد آن خودداری کنید، زیرا باعث ضعفیف شدن ریشه مو و پوست سر می شود. بنابراین بهتر است از رنگ مویی استفاده کنید که از رنگ موی شما فقظ چند درجه روشنتر باشد. صاف کردن مو باعث کشیده شدن ان شده ، و آسیب ان از فر دایم به مراتب بیشتر است . استفاده دایم از برس پیچ و بابلیس و سشوار کشیدن مو به هنگام خشک کردن وشستن مو با شامپوهایی که PH آنها قلیایی است ، نیز دلایل دیگری در ایجاد موخوره اند. 

به منظور مقابله با موخوره یا جلوگیری از ایجاد آن ، بهتر است از نرم کننده ، روغنهای گیاهی ای مانند روغن نارگیل ، زیتون و روغنهایی که مخصوص موهای خشک هستند استفاده شود. تنها درمان موخوره کوتاه کردن نوک مو می باشد. وچنانچه در انجام این عمل اهمال شود، کم کم تمام طول مو دوشاخه شده وهرچه دیرتر اقدام گردد ،مو باید کوتاه تر شود. اصولا" بهتر است زنانی که دارای موی بلند هستند برای سلامتی موی خود هر ماه یک الی دو سانت از نوک موی خودرا کوتاه کنند، ضمن اینکه داشتن برنامه غذایی مناسب واستفاده مداوم ازمیوه های تازه وسبزیجات در این مورد اثر بسیاری دارد.

9- عفونتهای استافیلوکوکی: عبارت است از ضایعات کوچکی که حاوی ترشحات چرکی است . این ضایعات پیاز مو را سست کرده وباعث ریزش مو می شود.

10- عفونتهای قارچی : این بیماریها که غالبا" مسری نیز می باشند در سنین کودکی بسیار شایع است وپوست سر بیمار درناحیه عفونت پوسته ریزی می کند وشخص ، مبتلا به ریزش مو می شود. این عفونت توسط وسایل غیر بهداشتی در سالن های آرایشی واستخر از یکی به دیگری منتقل می شود. 

چنانچه از مو به طور صحیح مراقبت شود ، تمیز وآراسته نگه داشتن آن کاری ساده است ، زیرا مو بطور طبیعی حالت ارتجاعی دارد ،ولی باید در نظر داشت که مداومت در آرایش مو صدمات متفاوتی را برای مو در بر دارد وبدین ترتیب هنگام بروز مشکلات ، گرچه درمانها و مراقبتهای خانگی موثرند، ولی چنانچه بخواهیم این درمانها جدی و نتیجه بخش باشند ، باید با پزشکی متخصص نیز مشورت کرد.

11- عوامل محیطی : تنها آلودگی هوا نیست که بر روی مو تاثیر می گذارد بلکه همه روزه موهای شما درمعرض عوامل مختلفی از قبیل رطوبت ، باد، سرما، گرما و نور آفتاب قرار می گیرد که برای موها مضرند. 

12- نور آفتاب : تابش نور آفتاب به مقدار کم برای مو مفید است ، ولی چنانچه مدت زمان تابش نور آفتاب طولانی شود ، خطرناکترین دشمن مو می باشد، زیرا نه تنها باعث خشکی مو گردیده و در آن موخوره ایجاد می کند، بلکه باعث کمرنگ شدن رنگ موهای طبیعی و موهای رنگ شده گردیده و مورا از حالت می اندازد. ( بویژه اگر رنگ موهای شما شرابی یا قرمز باشد.) پس  واگر مجبور هستید برای مدتی در معرض آفتاب قرار بگیرید سعی کنید موهای خود را بپوشانید وهر سه یاچهار هفته از (( کاندیشنر)) استفاده کنید. اغلب موها با درجه حرارت نور آفتاب تغییر شکل می دهند و به همین علت زنانی که از مناطق گرم وخشک به شهر های معتدل ومرطوب عزیمت می کنند، یا بالعکس ، حالت موهایشان تغییر می کند . زیرا رطوبت موها را تحت تاثیر قرار می دهد. موهای فر را بیشتر فر کرده ، وموهای صاف را مواج می سازد پس در هوای مرطوب سعی کنید از اشکال ساده مو پیروی کنید.

13-گرما: گرما باعث می شود تا پوست سر عرق کرده وذرات معلق در هوارا به خود جذب کند، که این خود عاملی برای کثیف شدن موی سر وبسته شدن منافذ پوست به شمار می آید.

14- آب : آب باران بدون ضرر است مگر اینکه در محیط آلوده باشد.ولی آب دریا واستخر می تواند ضرر داشته باشد . کلر داخل استخر باعث خشک شدن واز بین رفتن رنگ موها می شود. پس در این موارد بهتر است علاوه بر استفاده از کلاه ، بعد از شنا حتما" از (( کاندیشنر)) استفاده شود. تابش آفتاب مستقیم و نمک دریا از عوامل اصلی تخریب ساختمان مو محسوب می شوند. 

15-شوره سر: از متداولترین مشکلات پوستی سر ، شوره می باشد. که عبارت است از سلولهای مرده پوست که به صورت پوسته های ریز و سفید رنگ نزدیک ریشه مو دیده می شود ودر صورت عدم رعایت بهداشت بوجود می آید. انواع ساده و غیر پیشرفته آن رامی توانید با برنامه صحیح در منزل مداوا کنید، ولی نوع پیشرفته آن که نوعی ناراحتی پوست سر تلقی می شود، اکیدا" باید توسط پزشکی درمان گردد. برس زدن شدید، شانه کردن وخراشیدن پوست سر باعث تسریع در ایجاد (( بیماره سبوره )) شده و باعث می شود تا قسمتهایی از پوست سر کنده شود و زخم های مناسبی را جهت رشد باکتریها ایجاد کند. شوره سر دونوع می باشد: شوره خشک وشوره چرب.

در نوع خشک پوسته ها کاملا" قابل رویت اند وبه صورت گرده های ریز روی مو پراکنده می شوند . 

شوره چرب که اکثرا" با آکنه همراه است واگر آن رابین دو انگشت فشار دهیم ، به صورت چربی روی انگشت باقی می ماند ودربین جوانان متداول است.

عوامل ایجاد شوره سر:

1- عدم وجود هوای کافی در لابلای موها

2- خوابیدن در محیط نامناسب ، برس نزدن موها ، خستگی و ناراحتیهای عصبی وعوامل ارثی وعدم تعادل هورمونها نیز ، از علل بروز شورهء سر می باشد ( ول تاکنون هیچیک اثبات نشده است.) 

علت شوره سر را قبل از هرچیز ، باید در رژیم غذایی خود جستجو کنید. استفادهء بیش از حد مواد قندی باعث التهاب پوستی می شود و استفادهء بیش از حد چربی باعث تشدید فعالیت غدد چربی شده ، و سلامتی رابه خطر چرب می اندازد . به منظور مبارزه با شورهء سر، استفاده از گوشت بدون چربی ، سبزیجات، سالاد ومیوه های تازه در رژِیم غذایی  روزانه مفید است. موهای چرب یا خشک ، چنانچه مبتلا به شورهء سر گردد باید به طور مرتب توسط شامپوهای طبی شسته شود. در شوره خشک باید پس از شستشو با شامپو، از کرمهای تقویتی یا روغنهای گیاهی ( روغن نارگیل ، زیتون ، بادام و...) استفاده نمود. 

برای معالجهء شورهء چرب باید از شامپوهای اسیدی یا طبی استفاده نمود. پس از آب کشیدن مو، چنانچه یک قاشق چایخوری مادهء ضد عفونی کننده به آب اضافه کنید بسیار مفید می باشد: به عنوان مثال می توان از مایعی که یک بخش آن سرکهء سیب وسه بخش دیگر آن آب می باشد استفاده کرده ، ودر هفته دویا سه بار پوست سر رابا آن ماساژ داد.

ریزش مو در زنان

روز به روز بر تعداد زنانی که مبتلا به ریز مو می شوند ، اضافه می شود واین امر توجه بسیاری رابه خود جلب کرده است. با اضافه شدن مسئولیت ها ونگرانیهای روزانه ، تولید هورمون آندروژن ( تستوسترون) مردانه در زنان افزایش می یابد. حد متعارف ترشح هورمون مشترک در جنس زن ومرد، در بدن زنان عبارت است از هشت قسمت هورمون زنانه ء استروژن ویک قسمت هورمون مردانهء آندروژن ، که استروژن برروی بافت پوست تاثیر گذاشته وباعث حالت ارتجاعی موی سر می شود، و هرگاه تعادل این هورمونها درهم ریزد، بر رشد موتاثیر خواهد داشت. 

معمولا" چندماه پس از زایمان ، زنان دچار ریزش مو می گردند، علت این است که میزان ترشح هورمون استروژن در مدت حاملگی افزایش چشمگیری دارد، ولی پس از عمل زایمان ، ناگهان میزان ترشح این هورمون کاهش می یابدواین فعل وانفعالات تاثیر مستقیمی روی موی سر دارد . برای رفع این نگرانی قرصهای مخصوصی تجویز می شود تا تعادل هورمونی بدن راحفظ نماید. تجربه نشان داده است که در صورت عدم استفاده از قرصهای مذکور ، در صورت تجویز ، زنان دچار ناراحتیهای مشابه عوارض پس از زایمان می شوند.